W Zakładzie prowadzone są badania taksonomiczne, morfometryczne i tafonomiczne różnych grup zwierząt kręgowych, przede wszystkim gadów, ptaków oraz ssaków - zarówno współczesnych jak i kopalnych, pochodzących ze stanowisk polskich i zagranicznych, datowanych od późnego oligocenu aż do holocenu.
Studia herpetologiczne prowadzone w ostatnich latach koncentrują się głównie na szczątkach węży pochodzących z różnych krajów zachodniej Palearktyki, głównie ze stanowisk oligoceńskich i mioceńskich. Z kolei opracowywane obecnie szczątki ptaków kopalnych obejmują zarówno okazy gatunków dawno wymarłych, datowanych na oligocen (około 30 mln lat temu), jak również współcześnie żyjące, których kości zachowały się na stanowiskach archeologicznych.
W naszym Zakładzie prowadzone są również badania nad współczesną fauną nietoperzy i osteologią porównawczą ptaków współcześnie żyjących. Znalazły one praktyczne zastosowanie m.in. w opublikowanych kluczach do oznaczania kości ptaków (m.in. perkozów, krukowatych i gatunków ptaków udomowionych).
W ramach Zakładu Zoologii Kręgowców prowadzimy także badania archeozoologiczne i tafonomiczne szczątków ptaków i ssaków z wielu polskich stanowisk archeologicznych obejmujących zarówno stanowiska jaskiniowe (m.in. Mamutowej, Nietoperzowej Obłazowej i Ciemnej), oraz stanowisk otwartych (m.in. Kraków Spadzista, Jaksice, Wilczyce). Wspólnie z naukowcami z innych krajów badamy plejstoceńskie stanowiska archeologiczne z różnych krajów Europy wśród których możemy wymienić m.in. takie stanowiska jak Pavlov i Dolní Věstonice (Czechy), Jaskinia Szeleta, Jaskinia Istállós-kő, Bodrogkeresztúr–Henye (Węgry), Jaskinia Bacho Kiro (Bułgaria). Badane są zwierzęce szczątki kostne nie tylko ze stanowisk paleolitycznych, ale również ze stanowisk z młodszych okresów historycznych, np. z neolitu – jaskinia Sarakenos (Grecja), z epoki brązu - Asva (Estonia), Maszkowice, czy średniowieczne kości zwierzęce pochodzące z badań archeologicznych prowadzonych m.in. w Krakowie na Rynku Głównym, Wawelu, klasztorze Dominikanów w Krakowie, klasztoru i zamku w Grodzisku koło Skały czy z zamków w Bolkowie, Kędzierzynie Koźlu, Nowym Sączu i Ojcowie.
Pracownicy naszego Zakładu prowadzą badania miedzy innymi nad kolekcjami szczątków zwierzęcych z mioceńskich złóż węgla brunatnego w Bełchatowie, z plioceńskich złóż w Ręblicach Królewskich oraz z licznych jaskiń Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej. Bardzo ważną częścią tych badań prowadzonych w naszym Zakładzie są studia materiałów plejstoceńskich. Obejmują one między innymi największy w Polsce zbiór szczątków mamuta włochatego (Mammuthus primigenius) odkrytych na stanowisku Kraków Spadzista oraz liczne szczątki niedźwiedzia jaskiniowego (Ursus spelaeus) i renifera (Rangifer tarandus), pochodzących głównie ze stanowisk jaskiniowych.
Pracownicy naszego Zakładu opiekują się zbiorami zoologicznymi z trudno dostępnych terenów Kuby, Meksyku, Algierii i Syrii. Ta część kolekcji obejmuje unikatowe w skali Polski i Europy okazy współczesne głównie z rzędów Chiroptera i Rodentia. Kolekcja nietoperzy zawiera wiele okazów typowych, głównie gatunków kopalnych, dzięki czemu jest jedną z najważniejszych na świecie. Nasz Zakład do swoich badań wykorzystuje również dużą kolekcję szkieletów współczesnych ptaków liczącą około 6000 okazów (ponad 1000 taksonów). Reprezentowane są w niej nie tylko prawie wszystkie gatunki europejskiej (ponad 500 taksonów) ale również gatunki pochodzące z wszystkich kontynentów (dalszych ponad 500 taksonów).
Szczegółowe informacje dotyczące Zbiorów Naukowych ISEZ PAN a także wykaz opiekunów technicznych poszczególnych kolekcji znajdują się na stronie Działu Zbiorów Naukowych.
Maciej Burza
burza@isez.pan.krakow.pl
(48 12) 422-19-01 w. 48
Grzegorz Lipecki
lipecki@isez.pan.krakow.pl
(48 12) 422-80-00 w. 36
Sylwia Pospuła
pospula@isez.pan.krakow.pl
(48 12) 422-80-00 w. 33
Joanna Religa-Sobczyk
religa@isez.pan.krakow.pl
(48 12) 422-80-00 w. 33
Celem powołania Pracowni Archeozoologii było stworzenie w Krakowie ośrodka, który miał koncentrować się na badaniach podstawowych z dziedziny szeroko pojętej archeozoologii i tafonomii. Badania tutaj prowadzone obejmują różnowiekowe szczątki zwierzęce odkryte w trakcie prowadzenia przez jednostki naukowe stacjonarnych badań terenowych jak i badań ratowniczych. Obejmują one zarówno nieliczne zespoły odkryte podczas prowadzenia nadzorów archeologicznych, jak też zbiory obejmujące kilkanaście a nawet kilkadziesiąt tysięcy szczątków zwierzęcych.
Badania przez nas prowadzone obejmują wszystkie grupy zwierząt kręgowych odkrywanych w trakcie badań terenowych, przede wszystkim jednak najczęściej występujące szczątki ssaków oraz ptaków. Do tego celu wykorzystywany jest materiał porównawczy znajdujący się w zbiorach ISEZ PAN w Krakowie. Istotnym zadaniem Pracowni, poza prowadzeniem badań naukowych, jest także gromadzenie zbiorów osteologicznych (włączanych do Zbiorów Naukowych ISEZ PAN), wykorzystywanych następnie w trakcie planowanych analiz interdyscyplinarnych obejmujących zoologię, archeologię oraz genetykę czy geofizykę.
Prowadzone badania, poza właściwą dla nich metodologią, uzupełnione są badaniami antycznego DNA (prowadzonych dla poznania historii poszczególnych populacji zwierząt hodowlanych oraz dzikich na obszarze Polski i poza nią) izotopowymi (pomocne przy badaniach migracji zwierząt oraz zmian klimatu) oraz sezonowości (wykorzystywane przez nas w celu określenia okresu w jakim miała miejsce okupacja stanowiska – w przypadku stanowisk plejstoceńskich – oraz sposobu zarządzania stadami zwierząt hodowlanych – na przykład dla stanowisk neolitycznych). Badania te prowadzone są przy wykorzystaniu istniejącego w ISEZ PAN Laboratorium Technik Molekularnych oraz samej Pracowni Archeozoologii.
Usługi
W Pracowni realizowane są zamówienia dla instytucji naukowych prowadzących interdyscyplinarne badania naukowe a także prywatnych firm realizujących komercyjne badania ratownicze stanowisk archeologicznych. W tym celu nasz Instytut wystawia faktury VAT.
W ramach naszej Pracowni wykonujemy usługi polegające m.in.:
- wykonanie pełnego opracowania archeozoologicznego, obejmujące m.in. analizy taksonomiczne i tafonomiczne
różnowiekowych materiałów osteologicznych,
- określenie sezonu śmierci,
- badania histologiczne zębów oraz kości zwierzęcych.
Kierownik zakładu
Dr hab. Jarosław Wilczyński
wilczynski@isez.pan.krakow.pl
(48 12) 422-80-00 w. 48
